NEAR từ bỏ 30% Gas cho dev: Đánh đổi tương lai nhà phát triển để lấy ‘đốt’?

Hook: Vào tháng 6/2025, một cuộc bỏ phiếu trên House of Stake đã thay đổi mãi mãi nền kinh tế của NEAR Protocol. Đề xuất HSP-027 không chỉ là một cập nhật kỹ thuật – nó quyết định rằng 30% phí giao dịch vốn dành cho nhà phát triển sẽ bị đốt cháy. Mỗi lần fork, tôi thấy một thế giới mới chào đời. Lần này, thế giới đó không còn dành cho nhà phát triển nữa. Với tư cách là một DAO Governance Architect, tôi từng chứng kiến nhiều quyết định tưởng chừng đơn giản nhưng thay đổi cả cục diện hệ sinh thái. Hãy cùng tôi mổ xẻ điều gì đang ẩn sau lá phiếu này. Context: NEAR từ khi ra mắt đã sở hữu một cơ chế đặc biệt: 30% phí thực thi (execution fee) được hoàn trả cho hợp đồng thông minh kích hoạt giao dịch. Đây là điểm bán hàng độc nhất thu hút nhà phát triển so với Ethereum hay Solana – nơi không có khoản “gift back” nào. Tuy nhiên, mô hình này cũng phức tạp: nhà đầu tư khó hiểu dòng tiền, định giá token dựa trên “revenue” bị chia làm hai luồng. Tháng 6/2025, cộng đồng NEAR thông qua đề xuất HSP-027 do nhóm core phát triển và các validator lớn hậu thuẫn. Nó loại bỏ hoàn toàn cơ chế hoàn trả, khiến 100% phí thực thi bị đốt, đi kèm bản nâng cấp nearcore v2.14 dự kiến đi vào hoạt động vào tháng 8/2026. Quyết định này chính thức biến NEAR từ “mạng lưới thân thiện với developer” thành “mạng lưới thân thiện với holder”. Core: Hãy đi sâu vào từng góc nhìn. Về mặt kỹ thuật, thay đổi này là một vi điều chỉnh về logic phân bổ phí – không hề chạm đến đồng thuận, sharding hay bảo mật. Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi, việc chuyển từ hoàn trả sang đốt thực chất là chỉnh sửa một dòng code trong module xử lý phần thưởng khối. Nearcore v2.14 là bản nâng cấp thường kỳ, không yêu cầu hard fork hay reset mạng. Tuy nhiên, rủi ro nằm ở chỗ chưa có báo cáo audit công khai cho phần thay đổi này – dù logic đơn giản, mỗi lần thay đổi dòng tiền trên layer 1 đều cần được kiểm tra kỹ lưỡng. Nếu xảy ra bug, có thể đốt nhầm hoặc không đốt, ảnh hưởng tới hàng triệu token. Đây là điểm mù mà thị trường thường bỏ qua. Về tokenomics, đây là một cuộc tái phân phối giá trị mạnh mẽ. Hiện tại, 70% phí thực thi được đốt, 30% trả cho developer. Sau HSP-027, 100% bị đốt. Điều này đồng nghĩa với việc nguồn cung lưu hành sẽ giảm nhanh hơn nếu khối lượng giao dịch giữ nguyên. Trong ngắn hạn (cho tới tháng 8/2026), không có gì thay đổi. Nhưng kỳ vọng về một NEAR “siêu giảm phát” bắt đầu hình thành ngay từ bây giờ. Mỗi lần fork, tôi thấy một thế giới mới chào đời. Lần này, thế giới đó là một token có cơ chế đốt giống hệt Ethereum – dễ hiểu, dễ định giá, và dễ bán cho nhà đầu tư FOMO. Tuy nhiên, liệu sự đơn giản hóa có khiến NEAR đánh mất điểm khác biệt? Đây là câu hỏi sống còn. Nhìn từ góc độ thị trường, tin tức này mang sắc thái trung lập thiên tích cực. Trong 11 năm theo dõi ngành, tôi nhận thấy bất kỳ thông báo nào về “đốt” cũng gây sóng giá ngắn hạn. Nhưng ở đây, thời gian thực thi xa tới 14 tháng, nên hiệu ứng giá bị khuếch tán. Thực tế, ngay sau khi đề xuất được thông qua, NEAR tăng 8% trong 3 ngày, nhưng sau đó đi ngang. Điều này cho thấy thị trường chưa vội định giá lại. Các quỹ đầu cơ và market maker có thể tích lũy dần, chờ đợi những đợt sóng truyền thông tiếp theo. Đối với hệ sinh thái, tín hiệu gửi đến nhà phát triển rất rõ ràng: “Các bạn không còn được trợ cấp phí nữa, hãy tự kiếm tiền từ người dùng của mình.” Một số dApp nhỏ phụ thuộc vào hoàn trả để bù lỗ cho gas sẽ chết. Một số dApp lớn có thể chuyển một phần chi phí đó thành phí nền tảng. Mặt khác, quỹ sinh thái của NEAR Foundation vẫn dồi dào, có thể bù đắp bằng các khoản tài trợ có mục tiêu. Rủi ro là làn sóng di cư của developer sang các chuỗi khác (như Base hay Arbitrum). Nhưng cũng có cơ hội: các dApp sống sót sau khi mất ưu đãi sẽ có mô hình kinh doanh bền vững hơn. Đây là quá trình chọn lọc tự nhiên. Về quản trị, cuộc bỏ phiếu cho thấy NEAR hoạt động đúng như thiết kế: các validator và người nắm giữ token lớn đã bỏ phiếu ủng hộ lợi ích của chính họ. Điều này không sai, nhưng nó phơi bày một sự thật rằng DAO không phải lúc nào cũng đại diện cho tiếng nói của developer hay người dùng nhỏ lẻ. “NFT không chỉ là ảnh, đó là linh hồn của DAO.” Lần này, linh hồn đó chọn holder thay vì builder. Ai đúng, ai sai? Chưa có câu trả lời, nhưng nó đặt ra một bài học lớn cho tất cả các L1 khác: khi thiết kế tokenomics, cần cân bằng lực lượng. Contrarian: Tại sao tôi nghi ngờ sự lạc quan này? Bởi lịch sử cho thấy những cú pivot kinh tế thường gây ra hậu quả ngược. NEAR đang đánh cược rằng câu chuyện giảm phát sẽ hút nhiều người dùng và thanh khoản mới – bù đắp cho việc mất đi lực lượng developer. Nhưng nếu số lượng dApp giảm mạnh, kéo theo người dùng, thì tổng phí giao dịch sẽ suy giảm, đồng nghĩa với lượng đốt cũng giảm, thậm chí không đủ bù lạm phát. Đây là vòng xoáy chết chóc mà nhiều chain từng gặp phải (như EOS hay Tezos). Thứ hai, NEAR mất đi điểm khác biệt duy nhất trong mắt developer. Giờ đây nó chỉ là một trong hàng chục EVM-compatible chain với đốt phí. Cuộc cạnh tranh lại dồn vào TPS, phí thấp, và hệ sinh thái sẵn có – những thứ mà NEAR còn thua xa Ethereum hay Solana. Tôi cho rằng thị trường đang quá lạc quan. Lịch sử cho thấy những mô hình giống Ethereum hiếm khi vượt qua Ethereum. Takeaway: Vậy ai sẽ là người hưởng lợi cuối cùng? Nhà đầu tư nắm NEAR hay những người xây dựng ứng dụng? Câu trả lời có lẽ nằm ở cách NEAR bù đắp cho dev trong 18 tháng tới. Hãy cùng chờ xem. Mỗi lần fork, tôi thấy một thế giới mới chào đời. Liệu thế giới mới của NEAR có đủ sức hấp dẫn để biến nó thành ngôi sao sáng trong chu kỳ tiếp theo? Tôi vẫn còn hồ nghi. Nhưng một điều chắc chắn: cuộc bỏ phiếu này đã thay đổi cách chúng ta nhìn về giá trị của một blockchain.