Tôi còn nhớ rõ những ngày cuối năm 2017. Khi đó, tôi đã bỏ ra 4 tháng trời để moi móc từng whitepaper của 12 dự án ICO. Tôi chọn đầu tư 85 ETH vào MakerDAO, Aragon, và OmiseGo – những dự án có tầm nhìn phi tập trung rõ ràng nhất. Giữa cơn sốt vàng, tôi viết 8 bài phân tích triết lý trên blog cá nhân. Nó đã thu hút 2.400 người đọc. Và rồi, tôi từ chức chuyên gia cấp cao tại Microsoft để lao vào thế giới Web3. Vì tôi tin vào một điều gì đó lớn lao hơn.
Hôm nay, khi nhìn vào thị trường chứng khoán Mỹ, tôi lại thấy một sự rung lắc tương tự. Không phải ICO, mà là cổ phiếu AI. Trong 7 ngày qua, chỉ số “Momentum Stocks” – nơi tập trung Nvidia, Palantir, và CoreWeave – đã lao dốc 24% kể từ tháng 7, mức giảm mạnh nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Và điều này, đối với những người đã từng sống qua mùa đông crypto năm 2022, mang một mùi quen thuộc.
Đây không phải là một bài viết về AI. Đây là một bức thư gửi cho chính cộng đồng của chúng ta.
Khi một “cỗ máy in tiền” như Nvidia bắt đầu rung lắc, khi mà biến động giá của nó gấp 4 lần thị trường chung – một con số cao hơn cả thời kỳ đỉnh cao của dot-com năm 2000 (1.8 lần) và đại dịch Covid năm 2020 (2 lần) – thì có một điều gì đó đang thay đổi. Không phải công nghệ, mà là niềm tin đang thay đổi. Và khi niềm tin lung lay, dòng vốn sẽ tìm đường chảy về những nơi trú ẩn an toàn hơn, hoặc những câu chuyện hoàn toàn mới.
Trong bối cảnh thị trường giảm hiện tại, điều quan trọng nhất không phải là lợi nhuận, mà là sự sống còn. Dữ liệu đang kể một câu chuyện: thị trường đang định giá lại toàn bộ rủi ro. Nếu cổ phiếu Nvidia – biểu tượng của “cuộc cách mạng tính toán” – mà còn bị nghi ngờ, thì những “mảnh đất hứa” về doanh thu doanh nghiệp từ AI Agent, hay mô hình “GPU-as-a-Service” của CoreWeave, liệu có còn đáng tin?
Từ góc nhìn của một người đã xây dựng cộng đồng DeFi từ mùa hè năm 2020, tôi nhìn thấy một sự tương đồng đáng sợ. Năm 2020, Uniswap và Compound đã tạo ra một cơn sốt “farming”. Mọi người đổ xô vào, TVL tăng vùn vụt, và ai cũng nghĩ rằng “Tài chính phi tập trung sẽ thay thế ngân hàng”. Nhưng rồi, khi thị trường gấu 2022 ập đến, TVL của các giao thức yếu ớt bốc hơi nhanh hơn cả niềm tin. Dòng vốn là thứ tàn nhẫn nhất. Nó chảy đến nơi có câu chuyện hay nhất, nhưng cũng rút đi nhanh nhất khi câu chuyện đó bắt đầu có lỗ hổng.
Bây giờ, câu chuyện “AI sẽ thay đổi thế giới” đang bị thử thách. Và câu hỏi đặt ra cho chúng ta là: Khi dòng vốn rút khỏi AI, nó sẽ chảy về đâu?
Nhiều người sẽ nói “Bitcoin”. Một tài sản “cứng” để trú ẩn. Nhưng tôi, với tư cách là một Tiến sĩ Mật mã học và là người đã chứng kiến sự thất bại của Lightning Network sau 7 năm – với tỷ lệ thất bại routing và độ phức tạp quản lý channel khiến nó mãi chỉ là một ngách – tôi không tin vào một câu chuyện đơn giản như vậy.
Điều thú vị hơn nằm ở cấu trúc thị trường. Sự sụp đổ của “Momentum Stocks” cho thấy giới đầu tư tổ chức đang ở trong trạng thái “risk-off” cực độ. Họ đang bán tháo những gì đã tăng nhiều nhất. Trong crypto, điều này đồng nghĩa với việc các “blue chip” DeFi và Layer 1 có thể sẽ chịu áp lực ngắn hạn.
Nhưng hãy nhìn vào sự thật phản trực giác: Chính sự hỗn loạn của thị trường truyền thống mới là mảnh đất màu mỡ cho sự ra đời của các giao thức phi tập trung thực thụ. Khi các tổ chức tài chính truyền thống run rẩy vì một chỉ số biến động, giá trị của một hệ thống thanh toán không biên giới, không thể bị kiểm soát bởi một thực thể trung ương lại trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.
Đây không phải lúc để mua thêm token. Đây là lúc để quan sát. Hãy nhìn vào những giao thức DeFi nào đang “chảy máu” LP, và giao thức nào vẫn giữ vững được tỷ lệ thanh khoản. Trong mùa hè 2020, nhóm “DeFi Ethics” của tôi đã dành 12 bài phân tích về tác động xã hội của tài chính phi tập trung. Hôm nay, hãy dành thời gian để phân tích xem giao thức nào có một “cộng đồng đạo đức” thực sự, thay vì chỉ là một nhóm cá voi và VC giật dây. Tỷ lệ cử tri bỏ phiếu dưới 5% trong governance on-chain của hầu hết các DAO là một minh chứng cho sự giả tạo đó. Hãy tìm kiếm những dự án mà sự tham gia của cộng đồng không chỉ là một câu chuyện marketing.
Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi, những dự án sống sót qua mùa đông 2022 là những dự án có “lý tưởng thực nghiệm”: họ kiểm tra lý thuyết bằng thực hành, và họ xây dựng dựa trên các giá trị cốt lõi chứ không phải dựa trên hype. Sự rung lắc của cổ phiếu AI là một lời nhắc nhở: không có câu chuyện nào kéo dài mãi mãi. Và khi câu chuyện cũ kết thúc, một câu chuyện mới sẽ bắt đầu.
Vậy, câu hỏi duy nhất còn lại là: bạn đang đứng ở đâu trong câu chuyện này? Bạn có đang xây dựng thứ gì đó thực sự có giá trị, hay bạn chỉ đang cưỡi trên một làn sóng sắp tàn?