Năm 2017, tôi 34 tuổi, đang theo dõi từng dòng tiền từ Thượng Hải và Seoul đổ vào các dự án ICO. Khi đó, tôi tin rằng thứ duy nhất quyết định thành bại của một dự án là công nghệ. Tôi đã sai. Mười năm sau, một quyết định thầm lặng từ Văn phòng Kiểm soát Tiền tệ Hoa Kỳ (OCC) một lần nữa khẳng định: Trong thế giới tài chính, cánh cửa mở ra không phải cho kẻ giỏi nhất, mà cho kẻ biết cách xin phép đúng người.
Sự việc: OCC vừa từ chối đơn xin cấp phép ngân hàng của Wise, một gã khổng lồ trong lĩnh vực chuyển tiền quốc tế, với lý do rủi ro AML/CFT (chống rửa tiền/chống tài trợ khủng bố) chưa được giải quyết triệt để. Trong cùng khoảng thời gian đó, cơ quan này lại phê duyệt các đơn tương tự cho một số công ty chuyên về tài sản số. Một nghịch lý? Hay một tín hiệu có chủ đích?
Hãy nhìn vào bức tranh toàn cảnh. Wise, với mô hình kinh doanh minh bạch, phí thấp, được hàng triệu người dùng trên thế giới yêu thích, đã dành nhiều năm để xây dựng hệ thống tuân thủ. Họ là hình mẫu của 'Fintech có trách nhiệm'. Ngược lại, thế giới tiền số, vốn bị gắn mác 'miền tây hoang dã' của tội phạm tài chính, lại được chấp thuận. Điều này cho thấy, vấn đề không nằm ở danh tiếng hay quy mô, mà nằm ở cấu trúc và cách tiếp cận.
Về mặt kỹ thuật, mô hình của Wise phức tạp hơn nhiều so với một stablecoin trên blockchain. Dòng tiền của họ đi qua nhiều trung gian, nhiều loại tiền tệ, nhiều hệ thống thanh toán khác nhau (SWIFT, SEPA, local ACH). Điều này tạo ra vô số 'điểm mù' về mặt giám sát. Trong khi đó, một công ty phát hành stablecoin như Circle, về bản chất, chỉ vận hành trên một sổ cái duy nhất. Mọi giao dịch đều được ghi lại trên chain, có thể truy vết bằng các công cụ phân tích như Chainalysis. Nghịch lý ở đây là, sự minh bạch vốn có của blockchain đã vô tình tạo ra một lợi thế tuân thủ khổng lồ.
Từ kinh nghiệm vận hành dự án 'MacroFarm' thất bại của mình, tôi học được một bài học: Các cơ quan quản lý không sợ sự phức tạp, họ sợ sự không thể kiểm soát. Một hệ thống kín, phức tạp, đa lớp như của Wise khó bị 'mổ xẻ' hơn một hệ thống mở, đơn giản hơn của một công ty tiền số. OCC, dưới thời chính quyền mới, dường như đang đặt cược vào một tương lai nơi mọi thứ đều có thể được giám sát theo thời gian thực. Và blockchain, về mặt lý thuyết, là công cụ hoàn hảo cho điều đó.
Tuy nhiên, đây là một con dao hai lưỡi. Việc OCC 'ưu ái' cho các công ty tiền số có thể bị coi là hành vi phân biệt đối xử có chọn lọc. Nó tạo ra một sân chơi không công bằng, nơi các công ty Fintech truyền thống bị đối xử khắc nghiệt hơn. Rủi ro lớn nhất ở đây là nếu một trong những 'đứa con cưng' của OCC (các công ty tiền số được cấp phép) vỡ nợ hoặc dính vào một vụ bê bối rửa tiền lớn, thì toàn bộ uy tín của cơ quan này sẽ bị đặt dấu hỏi. Khi đó, 'đặc quyền' tuân thủ sẽ biến thành 'tử huyệt'.
Liệu chúng ta đang chứng kiến sự khai tử của mô hình Fintech truyền thống? Hay đây chỉ là một cơn gió thoảng trước khi cơn bão quy định thực sự ập đến? Điều chắc chắn là, OCC đã vẽ ra một ranh giới: Hoặc bạn là một phần của hệ thống cũ, nơi sự phức tạp là gánh nặng; hoặc bạn là một phần của hệ thống mới, nơi sự minh bạch là tấm vé thông hành.
Câu hỏi dành cho bạn: Liệu 'ngôi nhà kính' bằng blockchain của các công ty tiền số có đủ vững chắc để chịu đựng cơn bão thanh tra sắp tới, hay nó sẽ là nơi đầu tiên vỡ vụn khi quả bóng định chế lăn?