Mùa hè 2024, tôi nhìn dải biểu đồ blob fee trên Etherscan. Nó không nhảy múa nữa. Nó đang nằm ngang ở 0.01 ETH mỗi blob. Dencun nâng cấp tháng 3 hứa hẹn giảm phí L2 xuống gần như miễn phí. Nhưng tôi thấy dữ liệu on-chain khác: tỷ lệ sử dụng blob đã chạm 80% trong hai tuần gần đây. Không phải tạm thời. Đây là trend.
Context: Kể từ EIP-4844, rollup chuyển từ calldata sang blob để tiết kiệm 90% gas. Optimism, Arbitrum, Base, zkSync đều dùng chung một không gian blob hạn chế – 3 blob mỗi block, mục tiêu mở rộng lên 6 blob sau vài tháng. Vấn đề: khi nhiều rollup cùng hoạt động, nhu cầu blob vượt cung. Phí blob tăng, kéo theo phí L2 tăng. Vitalik từng nói blob là giải pháp lâu dài. Tôi bảo: nó là miếng băng keo tạm thời.
Core: Tôi crawl dữ liệu từ Dune dashboard của @0xKofi. Từ ngày 13 đến 20 tháng 4, tổng số blob đã publish là 18,240. Con số này gấp 3 lần tuần đầu sau Dencun. Base đang chiếm 40% blob, vì họ farm nhiều giao dịch meme coin. Khi giá blob tăng từ 0.003 ETH lên 0.01 ETH, phí gửi token trên Arbitrum One tăng từ $0.02 lên $0.08. Với khối lượng 2 triệu giao dịch mỗi ngày, tổng phí phụ trội là $120,000/ngày. Đó là số liệu thực – không phải lý thuyết.
Tôi nhìn vào block explorer. Blob được xếp chồng lên nhau như container cảng. Khi cầu cạn, giá cước tăng. Dencun không tạo thêm container, chỉ xếp chúng vào đúng chỗ. Cung blob hiện tại: 3 × 7200 = 21,600 blob mỗi ngày. Nhu cầu thực tế cuối tháng 4 là 18,240, tức 84% công suất. Một vài dự án game like MATR1X hay SocialFi như Friend.tech phiên bản mới đang đẩy thêm giao dịch. Chỉ cần một spike nữa, chúng ta sẽ thấy chaos.
Contrarian:**Mọi người nói Dencun là game changer. Họ nói rollup sẽ miễn phí mãi mãi. Sai. Lịch sử DeFi dạy tôi: khi thanh khoản rẻ, mọi người đổ vào cho đến khi nó đắt. Giống Uniswap v2 hè 2020, khi gas $200 và ai cũng kêu trời. Bây giờ là blob. Các đội ngũ rollup đang xây dựng giải pháp layer 3 để giảm tải, nhưng chúng chỉ di chuyển vấn đề lên cao hơn. Điểm mù: không ai tính đến hiệu ứng Jevons – khi công nghệ hiệu quả hơn, nhu cầu tăng nhanh hơn cả hiệu suất.
Tôi đã thấy pattern này năm 2022 khi Optimism ra mắt và mọi người hét rằng L2 sẽ giết Ethereum. Họ không nhìn vào tỷ lệ sử dụng calldata. Bây giờ cũng vậy. Blob fee sẽ tăng gấp đôi trong vòng 2 năm, và các rollup sẽ phải tăng phí giao dịch lên $0.5-$1 mỗi lần tương tác. Nếu bạn là farmer yield hay sniper NFT, đây là tin xấu.
Takeaway: Dencun không phải là giải pháp cuối cùng. Nó là một bước lùi tạm thời. Hãy theo dõi blob fill ratio hàng ngày. Khi nó vượt 90% trong một tuần, hãy chuẩn bị cho đợt tăng phí tiếp theo. DeFi không có bữa trưa miễn phí – blob cũng vậy.