Trong bối cảnh thị trường crypto đi ngang, ít ai để ý đến báo cáo tài chính quý III/2024 của VISA – một trong những định chế tài chính truyền thống lớn nhất thế giới. Nhưng với tư cách là một Token Fund Investment Manager đã theo dõi ngành này 25 năm, tôi thấy trong những con số ấy ẩn chứa ba tín hiệu quan trọng cho sự dịch chuyển của meta đầu tư crypto. Đây là những gì báo cáo VISA thực sự ám chỉ về tương lai của thanh toán phi tập trung.
Context VISA là mạng lưới thanh toán thẻ lớn nhất toàn cầu, xử lý hàng nghìn tỷ USD mỗi năm. Báo cáo quý III vừa qua cho thấy doanh thu và lợi nhuận vượt kỳ vọng, chủ yếu nhờ tăng trưởng giao dịch xuyên biên giới và chi tiêu tiêu dùng mạnh mẽ bất chấp lãi suất cao. Tuy nhiên, điều ít người để ý là song song với kết quả tài chính khả quan, VISA đang âm thầm tái cấu trúc chiến lược trước áp lực từ các hệ thống thanh toán mới nổi – bao gồm crypto, CBDC và real-time payment. Nếu chúng ta nhìn vào các khoản đầu tư và thử nghiệm gần đây của VISA trong lĩnh vực stablecoin, token hóa và ví điện tử, sẽ thấy một bức tranh đầy mâu thuẫn.
Core Ba tín hiệu cho thấy meta đang chuyển dịch từ báo cáo này:
- Stablecoin: Cơ hội hay mối đe dọa? VISA từng hợp tác chặt chẽ với các nhà phát hành stablecoin như Circle (USDC) để thử nghiệm thanh toán xuyên biên giới. Nhưng sau sự sụp đổ của FTX, họ đột ngột thu hẹp quan hệ đối tác. Báo cáo không đề cập trực tiếp, nhưng dòng tiền từ mảng “giá trị gia tăng” – nơi có các dịch vụ liên quan đến crypto – đã chững lại. Điều này cho thấy VISA đang chuyển từ “ôm ấp” sang “thận trọng” với crypto, ưu tiên tuân thủ AML/CFT hơn là tăng trưởng nóng.
- CBDC: Kẻ thù hay đồng minh? VISA đã đầu tư mạnh vào khả năng tương tác với CBDC, thử nghiệm kết nối mạng lưới của họ với các loại tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương. Đây là nước cờ chiến lược: thay vì bị thay thế, VISA muốn trở thành lớp thanh toán toàn cầu cho CBDC. Điều này đồng nghĩa với việc các dự án crypto Layer 1 hoặc Layer 2 tập trung vào thanh toán (như Celo, Stellar, hay thậm chí Ethereum với ERC-4337) sẽ phải cạnh tranh trực tiếp với một gã khổng lồ có sẵn hạ tầng và quan hệ đối tác ngân hàng.
- Real-time payment (Visa Direct): Mảng tăng trưởng nhanh nhất của VISA hiện nay là Visa Direct – dịch vụ thanh toán real-time (push payment). Doanh thu từ mảng này tăng trưởng hai con số mỗi quý, vượt xa tăng trưởng thẻ truyền thống. Điều này phản ánh nhu cầu của thị trường về thanh toán tức thì, không cần thẻ. Chính xác là những gì crypto payment hứa hẹn, nhưng VISA đang thực hiện nó trên hạ tầng tập trung. Nếu chúng ta nhìn vào merkle tree của các giải pháp thanh toán crypto hiện tại, tốc độ xử lý và chi phí vẫn chưa thể cạnh tranh với Visa Direct ở các thị trường phát triển.
Contrarian Phần lớn nhà đầu tư crypto cho rằng VISA là “dinosaur” sắp bị thay thế bởi DeFi và stablecoin. Nhưng tôi nghĩ rotation tiếp theo sẽ vào một kịch bản ngược lại: VISA có thể trở thành “cánh cửa” đưa thanh toán crypto vào mainstream, thay vì bị thay thế. Lý do: VISA sở hữu mạng lưới quan hệ đối tác với hơn 15.000 ngân hàng, giấy phép hoạt động tại 200+ quốc gia, và hệ thống tuân thủ AML/CFT đẳng cấp thế giới. Bất kỳ dự án crypto nào muốn tiếp cận người dùng phổ thông đều sẽ cần một cầu nối như VISA. Tuy nhiên, đây cũng là con dao hai lưỡi: nếu VISA thành công trong việc tích hợp stablecoin và CBDC vào hạ tầng của mình, nhu cầu sử dụng các mạng thanh toán phi tập trung thuần túy sẽ giảm mạnh. Đây là lý do điều này chưa được định giá: thị trường vẫn đang định giá VISA như một công ty thanh toán thẻ cũ kỹ, trong khi thực tế họ đang mua lại các công ty RegTech, đầu tư vào công nghệ token hóa, và xây dựng lớp kết nối đa kênh. Nếu VISA ra mắt một sản phẩm cho phép người dùng gửi USDC qua Visa Direct tới bất kỳ số điện thoại nào, cả hệ sinh thái thanh toán crypto sẽ bị xáo trộn.
Takeaway Tôi cho rằng các quỹ đầu tư token nên theo dõi chặt chẽ động thái của VISA trong lĩnh vực stablecoin và CBDC. Nếu họ quyết định hợp tác sâu với một blockchain cụ thể (ví dụ: tích hợp thanh toán USDC trên Solana hoặc Polygon), đó sẽ là tín hiệu mua mạnh cho token đó. Ngược lại, nếu họ chọn con đường tự phát triển một giải pháp thanh toán kỹ thuật số tập trung như “VISA Coin”, thì các dự án payment layer-1 sẽ đối mặt với rủi ro lớn. Câu hỏi đặt ra: liệu VISA có trở thành “ngân hàng trung ương phi tập trung” mà crypto từng muốn thay thế? Chúng ta sẽ có câu trả lời trong 12-18 tháng tới.